واكنش انديشمندان و علماي مسلمان در مقابل سلطه استعمار بر كشورهاي اسلامي در قالب نهضت بيداري اسلامي جلوه گر مي شود. نهضت بيداري اسلامي ابتدا در حركت هاي فردي اشخاصي چون سيدجمال الدين اسدآبادي خود را نشان مي دهد و بعد از آن با عنوان حركت ها و سازمان هاي متشكل و منسجم ادامه مي يابد.
نهضت اخوان المسلمين كه در سال 1928 در مصر و توسط حسن البناء تأسيس شد را مي توان اولين و مهمترين جريان اسلامي متشكل و سازماندهي شده جهان اسلام دردوران معاصر دانست كه براي اهداف خود اقدام به تشكيل سازمان نمود لذا نهضت اخوان المسلمين را مي توان بنيانگذاران حركت هاي سازمان يافته با گرايش اسلامي در دوران معاصر دانست كه پيرواني درا در سراسر جهان اسلام علي رغم مكاتب مختلف فقهي و كلامي موجود در جهان اسلام به سوي خود جلب كرده است. الته اين مجموعه پيروان يك جبهه ممكن و همنوا را تشكيل نداده اند بلكه با سبك و سياق مختلف و بر حسب شرايط سياسي و اقتصادي خاص هر كشور روش خود را تنظيم مي كنند و در هر كشور با توجه به راهبرد و الزامات مبارزه ملّي اعم از آن كه در راه كسب استقلال، دموكراسي و يا بازگرداندن هويت از دست رفته فرهنگ ملّي بوده باشد خط مشي و راهبرد مبارزاتي پيروان اخوان المسلمين مشخص مي شود.
به عنوان مثال حركت اخوان المسلمين بنا به بيان صريح حسن البناء در مصر محصول شرايط تاريخي اين كشور بوده است و شرايط پيچيده تاريخ معاصر مصر باعث مي شود كه نهضت اخوان المسلمين به وجود آيد. حسن البناء مبارزات دو حزب سياسي وفد و مشروطه خواه ليبرال براي سلطه بر مصر و شرايط پوچ گرايي حاكم بر جهان اسلام ناشي از حاكميت گرايش هاي غير اسلامي بر فضاي دانشگاهي و روشنفكرانه مصر را ويژگي شرايط پيچيده تاريخ معاصر و مصر مي داند كه موجبات ظهور نهضت اخوان المسلمين را فراهم ساخت.
اخوان المسلمين در مصر به عنوان يك حركت ملّي براي پاسخگويي به نيازهاي ملي بوجود آمد اما با توجه به منازعه اعراب و اسرائيل و مسئله فلسطين رويه هاي مختلفي را حسب شرايط سياسي اجتماعي در مقاطع مختلف زماني اتخاذ نمود و جريانات همسو و هم جهت با اخوان در ديگر جوامع اسلامي هم با توجه به شرايط و ويژگي هاي جامعه ملي خود روش مبارزاتي خود را برگزيدند.
جماعت اسلامي پاكستان را مي توان در مسير نهضت بيداري اسلامي و در جهت هم سو با نهضت اخوان المسلمين دانست كه با توجه به شرايط و ويژگي هاي خاص پاكستان شكل مي گيرد و در مسير تحولات سياسي و اجتماعي پاكستان مسير رشد خود را طي مي كند.
جماعت اسلامي پاكستان ابتدا توسط سيد ابوالعلي مودودي (متوفي 1979) در سال 1941 و پيش از استقلال پاكستان در شبه قاره هند تشكيل شد. جماعت اسلامي در ابتدا معتقد بود كه در اسلام مرز وجود ندارد و اسلام، ديني جهاني است لذا نمي توان براي كشورهاي مسلمان با همسايگان خود مرز تعيين نمود و با توجه به اين استدلال جماعت اسلامي پاكستان مخالف استقلال پاكستان و هند در آن مقطع زماني بود. اما به مرور واقعيت هاي سياسي موجود در بين بازيگران بين المللي و واقعيت وجودي دولت ملت ها جماعت اسلامي را به اين نتيجه رساند كه بدون وجود دولت ملت پاكستان عملاً امكان وجود جماعت اسلامي هم زير سؤال مي رود بنابراين تغيير موضع داد و از استقلال پاكستان بر اساس نظريه دو دولت يكي مسلمان و ديگري هندو در كل شبه قاره حمايت كرد.
در سال 1947 مودودي اهداف جماعت اسلامي را باز تعريف كرد و از استقرار دولت ملت پاكستان استقبال نمود. فضاي سياسي و فكري حاكم بر پاكستان در زمان شكل گيري جماعت اسلامي با فضاي سياسي فكري حاكم بر مصر در زمان شكل گيري اخوان المسلمين يك تفاوت اساسي داشت. اخوان المسلمين مصر (و بعداً سوريه) در زماني شكل گرفت كه اسلام به عنوان يك دين غير سياسي در حاشيه قرار گرفته بود در حالي كه در پاكستان اسلام اساس و بنيان و فلسفه وجودي شكل گيري پاكستان محسوب مي شد و همين موضوع موجب گرديد تا همواره جماعت اسلامي يكي از جريانات اصلي و تأثيرگذار صحنه سياست پاكستان باشد.
جماعت اسلامي پاكستان تاريخ پرفراز و نشيبي دارد و بر حسب شرايط سياسي و اجتماعي پيچيده پاكستان موقعيت و مواضع جماعت اسلامي تغيير يافته است تا جايي كه مي توان مواضع متضادي را در مواقع زماني متفاوت از آن مشاهده نمود.
كودتاهاي مختلف در پاكستان و تغييرات دولت ها و سياست ها در اين كشور همواره مواضع سياسي و اجتماعي جماعت اسلامي را به چالش كشيده است. اما علي رغم اين شرايط بسيار پيچيده و فشارهاي زيادي كه به جماعت آمده است، جماعت اسلامي همچنان به عنوان يك تشكل سياسي ديني صاحب نفوذ در ساختارهاي دولتي و پارلمان پاكستان باقي مانده است و امروز با داشتن 53 كرسي در پارلمان پاكستان يكي از احزاب پرقدرت پاكستان محسوب مي گردد. اضافه بر آن كه به جهت تأكيد بر ديدگاه هاي اجتماعي اسلامي اين حزب (جماعت اسلامي) از جايگاه مناسبي در بين توده مردم برخوردار است.
جماعت اسلامي در ائتلاف با ديگر احزاب مذهبي پاكستان و تشكيل جبهه متحد عمل اسلامي موفق گرديده است كرسي هاي قابل توجهي را در پارلمان بدست آورد و با داشتن 62 كرسي مجلس نقش تعيين كننده اي در روندهاي سياسي و امنيتي پاكستان ايفاء نمايد. آشنايي با ديدگاه هاي سياسي،  اقتصادي، اجتماعي و بين المللي جماعت اسلامي مي تواند كمك مهمي براي شناخت آن باشد.
جماعت اسلامي در اجلاسيه شوراي خود در 3 ژانويه 2006 (14 دي 1384) شرايط حاكم بر پاكستان را اين چنين توضيح مي دهد:
شش سال حكومت ژنرال مشرف مسائل و مشكلاتي را بر مردم و كشور پاكستان تحميل كرده است كه شرايط عمومي زندگي براي آنان طاقت فرسا شده است. ديكتاتوري نظامي عملاً سيستم سياسي كشور را از بين برده و خسارات زيادي را به استقلال، اعتبار و آبروي دستگاه قضايي كشور وارد ساخته است. نهادهاي قانوني و ملي فلج شده اند و مؤسسات پارلماني و دموكراتيك فاقد قدرت هستند.
استراتژي غلط در روابط خارجي باعث كاهش موقعيت ملي كشور در تمامي زمينه ها شده و كشور به ورشكستگي سوق داده مي شود. ديكتاتوري نظامي روحيه ملي را به نابودي مي كشاند تا جايي كه حتي مانع از آن مي شود روحيه خيرخواهانه مردم در كمك هاي بشر دوستانه به زلزله زدگان زلزله اخير پاكستان امدادرساني مناسبي صورت گيرد و روحيه ملي را به تحليل مي برد.
شوراي جماعت اسلامي در بيانيه خود كه در پايگاه اينترنتي جماعت (www.gamaat.org) منتشر شده اخطار مي دهد كه هدف از تأسيس پاكستان بر اساس تئوري دو ملت و هويت اسلامي ملت در دوره ژنرال مشرف كاملاً پايمال شده است و ديگر نمي توان بر اهداف هويتي پاكستان كه تعاليم اسلامي است تأكيد نمود.
ژنرال مشرف با هدف قرار دادن مساجد، مدارس ديني و مواد درسي مدارس كه به آموزه هاي ديني از جمله جهاد مي پردازند تلاش دارد تا با هويت ديني پاكستان مقابله كند و سكولاريسم را جايگزين حكومت ديني كند.
اخراج دانش آموزان (طلبه هاي) خارجي از مدارس ديني پاكستان بخشي از به انزوا رفتن پاكستان از جهان اسلام است و اين موضوعي است كه بايد همه در جهان اسلام به آن توجه كنند.
جماعت اسلامي در اشاره به افزايش قيمت ها و شرايط بد اقتصادي پاكستان مي نويسد اكثريت مردم از افزايش قيمت ها در رنج هستند. از بي كاري، تورم، تبعيض اجتماعي در رنج هستند و براي حقوق بگيران دولت داشتن يك زندگي آبرومند تقريباً محال شده است. بدترين نوع سرمايه داري در كشور حاكم است و فساد در بالاترين سطح خود قرار گرفته است.
شوراي جماعت اسلامي درباره سياست خارجي پرويز مشرف اعلان مي دارد:
پاكستان در دوران مشرف به انزوا كشيده شده است و در منطقه از افغانستان ايران و پاكستان فاصله مي گيرد اما در مقابل با فرستادن علائم غلط به هند آن ها را بر پاكستان حاكم مي سازد. پاكستان وارد دوستي با هند مي شود بدون آن كه يك محور اساسي براي اين كار وجود داشته باشد. بر سياست خارجي ما فشار مي آورند كه هژموني هند را در منطقه آسياي جنوب غربي بپذيريم در حالي كه هند حتي يك اينچ از خاك كشمير عقب نشيني نمي كند.
شوراي جماعت اسلامي در پايان بيانيه مربوط به تشريح اوضاع سياسي و اجتماعي پاكستان راه كارهاي مورد نظر خود را براي انجام اصلاحات در پاكستان به اين شرح اعلام مي كند:
- ايدئولوژي و هويت دولت پاكستان اسلامي است لذا مسلمانان پاكستان بايد در مقابل فشارهاي خارجي براي محدود سازي مساجد، مدارس و تغيير سر فصل هاي درسي مقاومت كنند.
- تمام ملت بايد روز كشمير (5 فوريه) را گرامي بدارند.
- احزاب سياسي كشور بايد تلاش مشتركي را براي استقرار حكومت مستقل، معتبر، اسلامي و دموكراتيك سازمان بدهند.
- حذف قوانين نظامي اولين شرط براي حل تمام مسائل ملي است. ضروري است تمام احزاب به استقرار دموكراسي و روابط دموكراتيك در مقابله با ديكتاتوري نظامي بسيج شوند.

 

- يك هيأت بي طرف انتخاباتي بر تمامي انتخابات نظارت كند. از جديدترين مواضع جماعت اسلامي مي توان به موضع گيري قاضي حسين احمد رهبر جماعت در خصوص سفر بوش رئيس  جمهور آمريكا به هند و پاكستان و امضاء موافقتنامه همكاري هاي هسته اي بين آمريكا و هند اشاره نمود. قاضي حسين احمد در خطبه اي كه پس از نماز ظهر در مسجد جامع لاهور در تاريخ 4 مارس (14 بهمن 84) قرائت مي كند، مي گويد:
حكومت بوش در حالي ظرفيت هاي هسته اي ايران را محدود مي سازد كه هند را قادر مي كند تا در راستاي سياست هسته اي آمريكا هژمون هسته اي منطقه جنوب غرب آسيا شود. شواهد نشان مي دهد كه هند شريك استراتژيك آمريكا مي شود. آمريكا هند را قادر مي سازد كه ابرقدرت منطقه باشد و به اين طريق در مقابل پاكستان و چين قرار گيرد.
آمريكا فشارهاي سياسي براي محدود سازي ظرفيت هاي هسته اي ايران وارد مي كند اما خود برخلاف معاهده NPT به تقويت هند مي پردازد.
قاضي حسين احمد در سخنراني ديگري در 3 مارس (12 بهمن) اظهار مي دارد:
آمريكا به دنبال خلع سلاح هسته اي پاكستان است تا جهان اسلام فاقد سلاح هسته اي شود و دولت پاكستان بداند كه اگر دكتر عبدالقديرخان را تحويل آمريكايي ها بدهد تمام مردم پاكستان به سطح خيابان ها خواهند ريخت.
بن بست سياسي _ اقتصادي حكومت نظاميان، فقدان آلترناتيو سياسي مورد پسند غرب در پاكستان،  مواضع راديكال و شفاف قاضي حسين احمد ائتلاف جماعت اسلامي با ديگر احزاب اسلامي و شرايط خاص اجتماعي و سياسي پاكستان به گونه اي است كه در حال حاضر هر گونه انتخابات آزادي كه برگزار شود برنده آن جماعت اسلامي و مؤتلفين آن خواهند بود لذا در چنين شرايطي آمريكا در همه جا سخن از بسط دموكراسي سر مي دهد، وقتي به پاكستان مي رسد از همكاري با حكومت پاكستان براي مقابله با تروريسم مي گويد و دموكراسي را در پاكستان فراموش مي كند زيرا نتيجه دموكراسي در پاكستان حماس ديگري را به قدرت خواهد رساند. بنابراين آمريكا و غرب ترجيح مي دهند از نظاميان در مقابل دموكراسي حمايت شود.